Stara studnia z drewnianym kołowrotem. Nawet jeśli nie jest już użytkowana, jej otwór i obudowa powinny być odpowiednio zabezpieczone, aby zapobiec przypadkowemu wpadnięciu do szybu.Stara studnia z drewnianym kołowrotem. Nawet jeśli nie jest już użytkowana, jej otwór i obudowa powinny być odpowiednio zabezpieczone, aby zapobiec przypadkowemu wpadnięciu do szybu, fot. Ewa Augustyńska

Na zaniedbanej posesji łatwo przeoczyć dawną studnię. Czasem wystaje z ziemi betonowy krąg, innym razem otwór skrywa się pod deskami, blachą albo gęstymi krzewami. Problem pojawia się, gdy ktoś przypadkowo stanie na osłabionym przykryciu lub zbliży się do uszkodzonej krawędzi. Nawet studnia nieużywana od kilkudziesięciu lat wymaga odpowiedniego zabezpieczenia. Sposób postępowania zależy od jej konstrukcji, stanu technicznego i planów dotyczących dalszego wykorzystania.

Najpierw trzeba ustalić, gdzie znajduje się zagrożenie

Nie każda stara studnia jest od razu widoczna. Na działkach po dawnych gospodarstwach jej obecność mogą zdradzać fragmenty betonowych kręgów, pozostałości drewnianej obudowy, wystające rury albo nietypowe zagłębienie terenu. Zdarza się, że poprzedni właściciele przykrywali nieczynne ujęcia przypadkowymi materiałami, które po latach straciły wytrzymałość.

Szczególnie niebezpieczne bywają szerokie szyby studni kopanych. Ich obudowy mogą być wykonane z betonowych kręgów, cegły lub kamienia, a wieloletnie oddziaływanie wilgoci i ruchów gruntu może prowadzić do uszkodzeń konstrukcji. Nie należy sprawdzać wytrzymałości przykrycia, wchodząc na nie, ani opierać się o niepewną cembrowinę.

Jeżeli stan studni budzi wątpliwości, dostęp do niej trzeba ograniczyć natychmiast. Najbezpieczniej wyznaczyć strefę niedostępną dla domowników, zwierząt i osób wykonujących prace ogrodowe. Bariera powinna znajdować się w bezpiecznej odległości od krawędzi, ponieważ grunt bezpośrednio przy uszkodzonym szybie również może być niestabilny.

Jak powinna wyglądać pokrywa starej studni?

Trwałe zamknięcie otworu wymaga przykrycia dobranego do jego wymiarów i przewidywanych obciążeń. Pokrywa musi opierać się na stabilnej konstrukcji, być zabezpieczona przed przesunięciem i uniemożliwiać przypadkowe otwarcie. Ważne, aby dziecko nie mogło jej samodzielnie podnieść. Przypadkowo ułożona blacha, drewniana paleta czy kilka desek nie zapewniają odpowiedniego bezpieczeństwa. Materiały mogą ulec korozji, spróchnieć albo przesunąć się pod ciężarem człowieka. Również masywna płyta betonowa nie daje pewności, jeżeli nie została właściwie osadzona lub opiera się na uszkodzonej obudowie.

Przed zamontowaniem trwałej pokrywy należy ocenić stan cembrowiny. Jeżeli widoczne są pęknięcia, przemieszczenia kręgów lub ubytki materiału, sposób zabezpieczenia powinien określić specjalista. Nie wolno zakładać, że stara konstrukcja wytrzyma dodatkowe obciążenie tylko dlatego, że dotychczas nie doszło do jej zawalenia.

Czy wokół nieczynnej studni potrzebne jest ogrodzenie?

Na posesjach, po których regularnie poruszają się dzieci, dodatkowa bariera może ograniczyć ryzyko zbliżenia się do studni. Szczególnie uzasadnione jest to wtedy, gdy obiekt stoi w ogrodzie, przy placu zabaw lub w miejscu wykorzystywanym podczas rodzinnych spotkań.

Przy wyborze ogrodzenia trzeba uwzględnić stabilność słupków, prześwity pomiędzy elementami i możliwość przedostania się pod przęsłami. Furtka powinna być wyposażona w skuteczne zamknięcie, do którego małe dzieci nie mają swobodnego dostępu. Sama wysokość płotu nie przesądza o bezpieczeństwie, jeżeli konstrukcja umożliwia łatwe wspinanie się. Ogrodzenie pozostaje jednak dodatkową ochroną. Nawet solidna bariera nie zastępuje odpowiednio zamocowanej pokrywy. Furtka może zostać otwarta, a elementy ogrodzenia z czasem wymagają napraw lub wymiany.

Drewniany kołowrót i zadaszenie też wymagają kontroli

Studnie zachowane przy starych domach często mają drewniany kołowrót, metalowy łańcuch, wiadro oraz niewielki daszek. Takie wyposażenie może stanowić interesujący element dawnej zabudowy, ale jego stan techniczny trzeba oceniać niezależnie od samego szybu. Spróchniałe belki mogą się złamać, skorodowane mocowania utracić wytrzymałość, a niezabezpieczony mechanizm obracać się podczas przypadkowego poruszenia korbą. Szczególną uwagę należy zwrócić na luźne części, zwisające elementy i połączenia konstrukcyjne znajdujące się nad głowami użytkowników.

Jeżeli studnia ma pozostać ozdobą ogrodu, można zachować jej tradycyjny wygląd, jednocześnie odcinając dostęp do wnętrza. Należy jednak pamiętać, że odnowienie drewna czy pomalowanie metalowych elementów nie przywraca automatycznie sprawności całemu mechanizmowi. Elementy grożące upadkiem powinny zostać profesjonalnie naprawione, zabezpieczone lub usunięte.

Dlaczego nie wolno samodzielnie schodzić do studni?

Prace wykonywane wewnątrz starego szybu należą do szczególnie niebezpiecznych. Nawet jeśli studnia jest płytka, mogą w niej występować niedobór tlenu lub niebezpieczne stężenia gazów. Dochodzi do tego ryzyko osunięcia obudowy, spadających przedmiotów i trudności z wydostaniem się na powierzchnię. Samodzielne schodzenie do środka w celu oczyszczenia dna, wyciągnięcia wiadra czy sprawdzenia konstrukcji jest niewłaściwym postępowaniem. Takie czynności wymagają specjalistycznego przygotowania, odpowiedniego wyposażenia oraz procedur zapewniających bezpieczeństwo pracowników.

W razie wpadnięcia człowieka do studni trzeba natychmiast zadzwonić pod numer 112. Nie należy schodzić za poszkodowanym, ponieważ osoba próbująca udzielić pomocy może sama znaleźć się w niebezpieczeństwie. Ratowanie człowieka z głębokiego szybu wymaga odpowiednio przygotowanych służb.

Nieużywana studnia może zanieczyszczać wody podziemne

Zabezpieczenie otworu służy również ochronie środowiska. Uszkodzona studnia może umożliwiać przedostawanie się do gruntu zanieczyszczeń pochodzących z podwórka, pobliskiego szamba, miejsc przechowywania nawozów lub innych źródeł. Szczególne znaczenie ma odprowadzanie deszczówki. Woda spływająca po powierzchni ziemi może transportować zanieczyszczenia, które następnie przedostają się przez nieszczelną obudowę do ujęcia. Dlatego teren wokół zachowanej studni powinien być ukształtowany tak, aby opady nie gromadziły się przy jej otworze.

Nie wolno również traktować nieczynnego szybu jako miejsca składowania odpadów. Wrzucanie do niego gruzu, ziemi, resztek budowlanych czy innych materiałów może doprowadzić do zanieczyszczenia wód i utrudnić późniejszą, prawidłową likwidację.

Zasypanie studni nie zawsze oznacza jej bezpieczną likwidację

Właściciel, który nie planuje ponownego korzystania z ujęcia, może rozważyć jego trwałe usunięcie. Nie powinien jednak rozpoczynać prac od wrzucania do środka przypadkowych materiałów. Nieodpowiednio wykonane wypełnienie może z czasem osiadać, pozostawiając pod powierzchnią gruntu pustki. Likwidacja studni wymaga rozpoznania jej konstrukcji, głębokości i warunków wodnych. Dobór materiałów oraz technologii uszczelnienia powinien uwzględniać możliwość przemieszczania się wody pomiędzy warstwami gruntu. Prace najlepiej powierzyć wykonawcy mającemu doświadczenie w likwidacji ujęć wodnych.

Przed likwidacją studni należy ustalić, czy planowane prace wymagają pozwolenia wodnoprawnego lub innych formalności. Prawo wodne przewiduje, że przepisy dotyczące wykonywania urządzeń wodnych stosuje się odpowiednio również do ich likwidacji. Jednocześnie ustawa ustanawia wyjątki, między innymi dla wykonywania urządzeń do poboru wód podziemnych z ujęć o głębokości do 30 metrów, służących zwykłemu korzystaniu z wód. Dlatego zakres obowiązków należy sprawdzić dla konkretnej studni we właściwej jednostce Wód Polskich. W zależności od rodzaju robót konieczne może być również uwzględnienie przepisów budowlanych lub geologicznych.

Co zrobić ze studnią przed budową domu lub remontem działki?

Szczególnej uwagi wymagają dawne ujęcia znajdujące się w miejscu planowanego budynku, podjazdu lub nawierzchni przeznaczonej do ruchu samochodów. Nawet zasypana studnia może wpływać na zachowanie gruntu, jeżeli jej likwidacja została przeprowadzona nieprawidłowo. Dlatego przed przygotowaniem terenu pod fundamenty należy ustalić, czy na działce nie znajdują się stare szyby, zasypane zbiorniki albo inne pozostałości dawnej infrastruktury. Ich położenie powinno zostać uwzględnione przy ocenie warunków gruntowych i planowaniu robót.

Jeżeli właściciel zdecyduje się zachować studnię, zabezpieczenie wymaga późniejszej kontroli. Po zimie, intensywnych opadach lub pracach ziemnych w sąsiedztwie należy sprawdzić dostępne elementy pokrywy, mocowania i ogrodzenia. Każde uszkodzenie powinno skutkować ponownym ograniczeniem dostępu do czasu naprawy. Nie ma przy tym powodu, aby pozostawiać otwarty szyb do chwili zaplanowanej przebudowy. Nawet jeśli profesjonalna likwidacja studni ma nastąpić dopiero za kilka miesięcy, jej otoczenie powinno zostać skutecznie odgrodzone od razu.

Bibliografia

  1. Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 1335, z późniejszymi zmianami.
  2. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Pozwolenie wodnoprawne, opracowanie informacyjne.
  3. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Sanoku, Informacja dla mieszkańców – Woda z prywatnej studni – podstawowe zasady bezpieczeństwa, 2026.
  4. Oregon State University, Managing Old and Unused Wells, Well Water Program.
  5. Government of British Columbia, Best Practices for Dug Wells, opracowanie instytucjonalne.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *