Cegła to dla wielu wciąż synonim „prawdziwego” domu – solidnego, trwałego i odpornego na upływ czasu. Już na etapie projektu pojawia się jednak pytanie: murować z cegły pełnej czy z dziurawki? Oba wyroby na pierwszy rzut oka są podobne, ale pod względem zachowania na budowie i parametrów gotowego muru różnią się dość wyraźnie. Te różnice widać zwłaszcza przy doborze zaprawy, sposobie wiązania ścian oraz izolacyjności cieplnej i akustycznej.
Gdzie sprawdza się cegła pełna, a gdzie dziurawka?
Cegła pełna to klasyk budownictwa – ciężka, zwarta, o wysokiej wytrzymałości na ściskanie. Stosuje się ją tam, gdzie liczy się przede wszystkim nośność i odporność mechaniczna:
- w ścianach konstrukcyjnych,
- w ścianach piwnic (przy prawidłowo wykonanej izolacji przeciwwilgociowej),
- w filarach, słupkach, murkach oporowych,
- w kominach i elementach narażonych na wysoką temperaturę.
Poza wytrzymałością ważnym atutem cegły pełnej jest jej masa – mur dobrze akumuluje ciepło i skutecznie tłumi hałas.
Cegła dziurawka (czyli cegła drążona) jest lżejsza i ma inną budowę – w środku ma otwory, zwykle biegnące poziomo przez całą długość cegły. Przekłada się to na:
- mniejszą masę elementu,
- lepsze parametry cieplne przy tej samej grubości ściany,
- niższą wytrzymałość niż w przypadku cegły pełnej.
W praktyce dziurawka bardzo dobrze sprawdza się w:
- ścianach działowych,
- ścianach wypełniających w konstrukcjach szkieletowych,
- warstwach osłonowych w ścianach wielowarstwowych,
- przegrodach, gdzie ważne jest odciążenie konstrukcji.
Często stosuje się układ mieszany: newralgiczne elementy nośne powstają z cegły pełnej, a lżejsze ściany działowe – z dziurawki. Już na tym etapie widać, że dobór materiału pociąga za sobą konkretne wymagania wobec zaprawy i techniki murowania.
Jakie zaprawy do cegły pełnej, a jakie do dziurawki?
Przy cegle pełnej standardem są tradycyjne zaprawy cementowo-wapienne o wyższej gęstości. Dobrze współpracują z ciężkim, zwartym materiałem, który ma stosunkowo dużą nasiąkliwość, ale też wysoką wytrzymałość. W praktyce często stosuje się:
- zaprawy klasy M5 do lżejszych ścian,
- zaprawy klasy M10 do typowych ścian nośnych i bardziej obciążonych elementów.
Cegła pełna jest dość „wyrozumiała” – niewielkie odchyłki w ilości zaprawy czy grubości spoin nie powodują tak drastycznych skutków jak w przypadku elementów drążonych, choć oczywiście przesada zawsze odbija się na jakości.
Przy cegle dziurawce sytuacja jest delikatniejsza. Mamy tu:
- cienkie ścianki,
- poziome drążenia,
- większe ryzyko przypadkowego tworzenia mostków termicznych.
Dlatego przy murowaniu z dziurawki trzeba zwracać szczególną uwagę na:
- konsystencję zaprawy – zbyt rzadka łatwo spływa i wypełnia pustki, co zwiększa ciężar i pogarsza izolacyjność; zbyt gęsta utrudnia uzyskanie pełnych, szczelnych spoin,
- dobór zaprawy do przeznaczenia ściany – w ścianach zewnętrznych coraz częściej stosuje się zaprawy o obniżonej gęstości lub dodatkach poprawiających izolacyjność cieplną,
- sposób nakładania – zaprawę trzeba układać tak, aby zapewnić ciągłość spoin poziomych i pionowych, ale nie „pompować” jej w drążenia.
Innymi słowy: przy dziurawce precyzja i kontrola ilości zaprawy mają większe znaczenie niż przy cegle pełnej.
Wiązania murarskie i orientacja cegieł
Wiązania murarskie decydują o tym, jak w ścianie rozkładają się siły i jak mur będzie pracował w długim okresie. Przy cegle pełnej możliwości są bardzo szerokie:
- klasyczne wiązanie wozówkowe,
- główkowe,
- krzyżowe, blokowe i wiele innych wariantów,
- łatwe przewiązywanie ścian poprzecznych z podłużnymi.
Brak drążeń w cegle pełnej sprawia, że nie musimy przejmować się orientacją otworów – liczy się głównie odpowiedni układ spoin i zachowanie zasad przewiązywania.
Przy cegle dziurawce ważna jest natomiast orientacja samego elementu zgodna z jego przeznaczeniem. Klasyczna dziurawka ma drążenia biegnące poziomo i jest projektowana z myślą o takim właśnie układzie w murze. Zmiana orientacji (np. ustawianie cegieł na inną krawędź niż przewidział producent) może:
- obniżyć nośność muru,
- utrudnić prawidłowe wiązanie ściany,
- pogorszyć parametry cieplne.
Dodatkowo, przy murowaniu z elementów drążonych – zarówno cegieł, jak i pustaków – przewiązywanie w narożnikach i przy łączeniu ścian wymaga większego planowania i częstszego docinania elementów. W wielu przypadkach wygodniej jest korzystać z rozwiązań systemowych: nadproży prefabrykowanych, stalowych łączników czy kotew zamiast „kombinowania” z nietypowymi układami cegieł.
Izolacyjność cieplna i akustyczna
Jeśli chodzi o izolacyjność cieplną, przewagę ma zwykle cegła drążona. Pustki powietrzne w jej wnętrzu ograniczają przewodzenie ciepła, więc mur z dziurawki – przy tej samej grubości – ma zazwyczaj lepsze parametry niż mur z cegły pełnej. Trzeba jednak pamiętać, że we współczesnym budownictwie ściany zewnętrzne i tak najczęściej są dodatkowo ocieplane, więc ostateczny parametr przegrody wynika z całego układu: muru nośnego, izolacji i warstwy wykończeniowej.
W przypadku izolacyjności akustycznej znaczenie ma przede wszystkim masa. Tu zazwyczaj lepiej wypada mur z cegły pełnej – cięższy, o zwartej strukturze, dobrze tłumiący dźwięki, szczególnie te o niskiej częstotliwości. Lżejsze ściany z dziurawki mogą wymagać:
- zwiększenia grubości,
- albo zastosowania dodatkowych warstw (np. płyty g-k na ruszcie z wypełnieniem z wełny mineralnej),
aby osiągnąć podobny efekt wygłuszenia. Z tego powodu w budynkach wielorodzinnych wciąż chętnie stosuje się „cięższe” przegrody w ścianach międzylokalowych.
Błędy wykonawcze i ich konsekwencje
Przy cegle pełnej najczęstsze błędy to:
- zbyt cienkie lub zbyt grube spoiny,
- brak odpowiedniego przewiązania spoin pionowych,
- niedostateczne zabezpieczenie przed wilgocią w strefie cokołowej i piwnic.
Mur z cegły pełnej ma spory margines wytrzymałości, ale błędy mogą skutkować pęknięciami, zawilgoceniem czy problemami z estetyką.
Przy cegle dziurawce lista potencjalnych problemów jest dłuższa:
- zalewanie otworów zaprawą i tworzenie mostków termicznych,
- murowanie z nieprawidłową orientacją elementów w stosunku do zaleceń producenta,
- niedokładne przewiązania przy narożnikach i łączeniu ścian,
- niewłaściwe kotwienie warstw w ścianach wielowarstwowych.
W efekcie mur z dziurawki, który na papierze wygląda dobrze, może mieć w rzeczywistości gorsze parametry cieplne, większą podatność na rysy i gorszą akustykę – nie z winy samego materiału, lecz przez błędy wykonawcze.
Podsumowanie
Wybór między cegłą pełną a dziurawką nie sprowadza się do prostego „lepsza – gorsza”. Każda z nich ma swoją rolę: cegła pełna sprawdza się tam, gdzie liczy się masywność, wytrzymałość i akustyka, a cegła dziurawka – tam, gdzie ważne są niższy ciężar i lepsza izolacyjność cieplna przy lżejszej konstrukcji. Kluczowe jest, aby dobór materiału, zaprawy, wiązań i detali wykonawczych był spójny z funkcją ściany. Dopiero wtedy mur – niezależnie od tego, z jakiej cegły powstał – będzie rzeczywiście trwałym, bezproblemowym elementem domu na lata.