Współczesne miasta i przestrzenie przydomowe coraz częściej funkcjonują w warunkach, które sprzyjają przegrzewaniu się nawierzchni i szybkiemu odpływowi wód opadowych. Dlatego tak dużą rolę odgrywa dziś zielono‑niebieska infrastruktura, czyli zestaw rozwiązań, które pomagają ograniczać skutki zmian klimatycznych i poprawiają komfort życia – zarówno w gęstej tkance miejskiej, jak i wokół domów jednorodzinnych. Jakie rozwiązania stosuje się dziś najczęściej?
W praktyce są to takie formy jak ogrody deszczowe, rabaty retencyjne, zielone dachy oraz nawierzchnie przepuszczalne.Podstawy idei zielono-niebieskiej infrastruktury zrodziły się w latach 60. i 70. XX wieku. Początkowo mówiono o przestrzeniach zielonych w mieście. Nieco później rozwinięto tę ideę o infrastrukturę niebieską, czyli związaną z gospodarowaniem wodami opadowymi. Dzięki temu na przełomie XX i XXI wieku w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Japonii wdrożono pierwsze projekty łączące te dwa elementy w przestrzeniach miejskich. Ich główną ideą było zastępowanie szarej miejskiej infrastruktury ogrodami deszczowymi, przepuszczalnymi nawierzchniami i zielonymi dachami. Celem tych działań było zatrzymanie wód opadowych i zwiększenie udziału przestrzeni zielonych, co miało obniżyć temperaturę, podnieść wilgotność powietrza i w efekcie stworzyć zdrowsze warunki życia. Budowa zielono-niebieskiej infrastruktury to dziś nie tylko lekarstwo na wyższe temperatury, ale również na gwałtowne ulewy, ponieważ wspiera ona systemy kanalizacji deszczowej. Z czasem wiele z tych rozwiązań zaczęto stosować także w przestrzeniach przydomowych, które również potrzebują retencji wody i ograniczenia przegrzewania się utwardzonych powierzchni.
Alarmujące dane!
W wielu miastach szczelna zabudowa zajmuje od 55 do nawet 80 procent powierzchni, co sprawia, że znaczna część opadów trafia bezpośrednio do kanalizacji deszczowej i dalej do rzek. Przy nawalnych deszczach odpływ powierzchniowy może sięgać 70–90 procent, co dodatkowo obciąża systemy odprowadzania wody i pogarsza lokalny mikroklimat. Skutki są szczególnie odczuwalne podczas suszy i upałów, kiedy nagrzane budynki oraz utwardzone nawierzchnie oddają skumulowane ciepło także wieczorem. Dlatego tak istotna jest zmiana podejścia do planowania przestrzennego przestrzeni miejskich oraz świadome projektowanie terenów wokół domów. Wśród najczęściej stosowanych rozwiązań znajdują się rozproszone układy zieleni w tkance miasta, ogrody deszczowe, niecki i rowy bioretencyjne, zbiorniki retencyjne, zielone dachy i fasady oraz różne typy nawierzchni przepuszczalnych. Wiele z tych rozwiązań warto zastosować także w przestrzeniach przydomowych, aby na swojej posesji wspierać retencję wody opadowej.
Ażurowe nawierzchnie – praktyczne rozwiązanie dla miasta i domu
Wśród rozwiązań wspierających retencję, szczególnie dużą popularnością cieszą się nawierzchnie ażurowe. To jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów ułatwiających wnikanie wód opadowych w głąb gruntu. Nawierzchnie ażurowe wykonuje się z betonowych elementów o ażurowej lub otwartej formie, a stosuje na placach, w parkach, na parkingach miejskich i przydomowych czy na podjazdach. Z roku na rok ich znaczenie rośnie, a oferta dostępnych produktów stale się poszerza. Producenci wprowadzają specjalne linie wspierające budowę nawierzchni przepuszczalnych. Jedną z nich jest seria Polbruk Retencja+, obejmująca płyty ażurowe oraz kostki ze specjalnymi wypustkami, które tworzą przestrzenie biologicznie czynne pomiędzy elementami nawierzchni. W zależności od modelu ich udział wynosi od 12 do 50%. Ażurowe nawierzchnie, dzięki konstrukcji i odpowiedniej podbudowie nie tylko umożliwiają infiltrację wody, lecz także wspierają jej filtrację i poprawiają lokalny mikroklimat. W miastach i przydomowych przestrzeniach ograniczają ryzyko podtopień podczas nawalnych opadów i zmniejszają przegrzewanie się otoczenia. Jednocześnie, dzięki zróżnicowanym formom i kolorystyce, produkty linii Retencja+ dobrze wpisują się w nowoczesne realizacje miejskie i w przydomowe aranżacje.
Na parkingu, w parku, na placu… i na podjezdzie przy domu
Ażurowe nawierzchnie od lat kojarzone są przede wszystkim z przestrzeniami publicznymi: parkingami, placami czy terenami wokół obiektów użyteczności publicznej. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów są płyty Polbruk Meba, znane z charakterystycznej, geometrycznej formy z kwadratowymi otworami. Występują w trzech kolorach: grafitowym, szarym i czerwonym, a dzięki grubości 8 lub 10 cm mogą być stosowane w miejscach, po których poruszają się samochody nawet o masie powyżej 3,5 tony. Zapewniają one powierzchnię biologicznie czynną na poziomie 40,70%*. Choć Meba pozostaje klasycznym rozwiązaniem miejskim, to właśnie tego typu płyty zapoczątkowały szersze wykorzystanie nawierzchni ażurowych również w otoczeniu domów. W przestrzeniach przydomowych ażury stosuje się na podjazdach, miejscach postojowych, ścieżkach czy w strefach rekreacyjnych. Dzięki dużym otworom w płytach nawierzchnia szybciej wysycha po deszczu, co poprawia komfort użytkowania i bezpieczeństwo poruszania się. Meba to jednak tylko część możliwości – współczesne linie produktów oferują rozwiązania dopasowane zarówno do miejskich realizacji, jak i do nowoczesnych aranżacji wokół domów. Bardzo efektownie prezentują się nawierzchnie wykonane z płyt takich jak Polbruk Tech Retencja+ oraz Polbruk Extrano. Tech Retencja+ to ażurowa płyta o wymiarze 60×40 cm przypominająca formą charakterystyczny „hasztag” lub kratę z elementami obniżonymi względem pozostałych. Po wypełnieniu otworów ziemią lub kruszywem na powierzchni pozostają widoczne długie, rytmiczne pasy. Płyta występuje w trzech kolorach: szarym, grafitowym oraz latte i często łączy się ją z pełnymi płytami, takimi jak Polbruk Plano, co pozwala uzyskać spójną i nowoczesną kompozycję nawierzchni. Tech Retencja+ ma grubość 10 cm, dzięki czemu sprawdza się zarówno na ścieżkach i alejach, jak i na podjazdach oraz miejscach postojowych z lekkim ruchem samochodowym. Zapewnia aż 51,25% powierzchni biologicznie czynnej*. Z kolei Extrano to propozycja o wyjątkowo odważnym, nowoczesnym charakterze. W kwadratowych płytach o boku 50 cm wycięto regularne otwory, które przypominają pasy na futrze tygrysa lub kubistyczne kłosy zboża. Dzięki temu płyty tworzą dynamiczny rysunek nawierzchni. Extrano najlepiej prezentuje się na większych powierzchniach: placach, skwerach, ale także w reprezentacyjnych strefach wokół domów. Dostępna jest w kolorach: szarym, nerino i grafitowym, które dobrze komponują się ze współczesną architekturą. Grubość 8 cm pozwala stosować Extrano w ruchu pieszym oraz tam, gdzie dopuszczony jest ruch pojazdów do 3,5 t. Zapewnia ona 11,6% powierzchni biologicznie czynnej*.
Nie tylko ażurowe
Przepuszczalne nawierzchnie to nie tylko płyty ażurowe. Coraz częściej stosuje się także kostki z wypustkami na bokach, które tworzą przestrzenie biologicznie czynne pomiędzy elementami nawierzchni. Dzięki stonowanej kolorystyce i minimalistycznemu designowi dobrze wpisują się w nowoczesną architekturę miejską i w aranżacje wokół domów. Przykładem jest kostka Polbruk Eqol Retencja+, która nawiązuje formą do klasycznych kostek brukowych znanych z historycznych centrów miast, dzięki czemu dobrze odnajduje się zarówno w otoczeniu tradycyjnej zabudowy, jak i w bardziej nowoczesnych realizacjach. Eqol Retencja+ zapewnia 28,75%* powierzchni biologicznie czynnej. Innym ciekawym rozwiązaniem opartym na bocznych wypustkach jest Triada Retencja+. Zestaw trzech formatów: 20×30, 20×40 i 20×50 cm pozwala tworzyć geometryczne kompozycje w odcieniach szarości, które dobrze wyglądają na parkowych alejach, jak i na podjazdach czy tarasach przy domach. Triada Retencja+ pozwala uzyskać 13,80% powierzchni biologicznie czynnej*. Co ważne, można ją łączyć z pełną kostką Triada, uzyskując spójną, harmonijną nawierzchnię o jednolitym charakterze. W podobny sposób działa Tetka Retencja+. Jest ona współczesną interpretacją znanej kostki często stosowanej na osiedlach mieszkaniowych. Dodane wypustki tworzą 12,47% przestrzeni biologicznie czynnej*, dzięki czemu nawierzchnia wspiera wnikanie wody w grunt. Tetka Retencja+ sprawdza się na chodnikach, alejach, parkingach oraz w strefach przydomowych. Można ją również łączyć z pełną kostką Tetka. Wszystkie wymienione elemnty mają grubość 8 cm, co pozwala stosować je w ruchu pieszym, a także na podjazdach oraz parkingach przeznaczonych dla samochodów do 3,5 t.
Palisady dla zieleni
Palisady i obrzeża również mogą pełnić ważną rolę w kształtowaniu zieleni. Pozwalają wyznaczać strefy roślin, chronią je przed uszkodzeniami i pomagają tworzyć rabaty, klomby, kwietniki i donice . W charakterze donic świetnie sprawdza się palisada Hestra. Jej pięć wysokości: 40, 60, 80, 100 i 120 cm oraz trzy kolory: szary, grafitowy, brązowy pozwalają tworzyć kompozycje o różnorodnej linii. Różne wysokości palisady Hestra dobrze sprawdzają się na nierównym terenie, gdzie do wyznaczenia granicy zielonej strefy potrzebne są elementy o odmiennej długości. W projektach zieleni, zarówno miejskich, jak i przydomowych można wykorzystać też palisadę Slim o wysokości 100 cm, dostępną w kolorach szarym, nerino i grafitowym. Jej smukła forma dobrze komponuje się z nowoczesną architekturą, a jednocześnie pozwala budować stabilne donice, obrzeża rabat czy zielone zakątki. Palisady Hestra i Slim świetnie nadają się także do zabezpieczania rabat retencyjnych, czyli obniżonych nasadzeń zaprojektowanych tak, by przechwytywać i zatrzymywać wodę opadową.
Przestrzeń jak gąbka
Wysokie temperatury, gwałtowne opady i uszczelniona zabudowa sprawiają, że zatrzymywanie wody staje się jednym z kluczowych elementów projektowania współczesnych przestrzeni – tak publicznych, jak i przydomowych. Prostym sposobem na poprawę bilansu wodnego jest stosowanie nawierzchni przepuszczalnych oraz rabat retencyjnych, które pozwalają wodzie wnikać w grunt. Nowoczesne płyty ażurowe, kostki z wypustkami czy palisady wspierające zieleń umożliwiają tworzenie kompozycji funkcjonalnych, trwałych i estetycznych. Dzięki nim przestrzeń może działać jak „zielona gąbka”, łagodząc skutki zmian klimatycznych i poprawiając komfort życia mieszkańców.
*dane: INFORMATOR RETENCJA+; opracowanie Polbruk SA ;
Źródło: Polbruk